Bijplaatsing…?

Na 8 dagen feestgedruis liep ik afgelopen week door een bijna ongemakkelijk stille stad. Op weg naar het waalstrand in Nijmegen, even afblazen. Door de nieuw loopbrug ‘De Ooijpoort’ zoveel makkelijker te bereiken, gewoon doorlopen bij de Kaaij en dan loop je zo een schitterend natuurgebied in, ideaal. En het was daar dat mijn oog viel op een mooi hoopje ‘bijplaatsing’. Bijplaatsing? Ja… bijplaatsing, een klassiek geval van kuddegedrag waarbij we afval zien liggen en denken: ‘Nou als iedereen het hier neerlegt, dan zal het wel goed zijn’. Met die gedachtekronkel verdedigen wij naar onszelf dat wij het óók goed doen. Waarom doen we dat? Het is eigenlijk heel normaal om je te conformeren aan de groep, in een groep lijkt je eigen verantwoordelijkheid te vervagen en ontstaat er een fenomeen dat ook wel ‘diffusie van verantwoordelijke’ wordt genoemd. Hoe groter de groep, hoe anoniemer jouw eigen gedrag. En het is nou juist de groep die de sociale norm bepaald, wat de meeste ‘doen’ zal wel goed zijn. In een context waarbij je veel afval om je heen ziet, voelt dat voor vele misschien wel als de norm… Terwijl we toch allemaal weten dat de norm is ‘om je afval netjes mee te nemen en weg te gooien op een daartoe bestemde plek’, dát is de sociale norm. Nu werkt dit zwerfafval als een steen die van een berg rolt, het veroorzaakt bij zijn rondgang steeds meer problemen. Zo zegt bijvoorbeeld de broken window theorie dat omgevingsfactoren, zoals vuil op straat of graffiti op de muur, onze normatieve doelen (je netjes gedragen) naar de achtergrond drukken en andere, zoals direct bevredigende of winstgevende (ik heb geen zin dit blikje vast te houden), naar boven halen. Volgens de theorie zorgt een vervallen omgeving er voor dat mensen sneller sociale normen breken dan bij een goed verzorgde omgeving. Dit kan zich uiten in kleine ‘overtredingen’ zoals afval op straat gooien, maar ook doorslaan naar kleine criminaliteit zoals stelen e.d. Dus dan krijgen we naast vervuiling ook nog een asocialere buurt. Nu ben ik er van overtuigd dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen gedrag en kan je ook beslissen dat blikje níet in de struiken te gooien, maar zo werkt het helaas niet. Dan kun je ook nog opperen, dat er te weinig afvalbakken staan daar. Dat klopt! Daar mag wel iets aan gedaan worden, maar belangrijker is het om even in de spiegel te kijken en te bedenken wat we zelf als individu kunnen doen. Geen diffusie van verantwoordelijkheid, maar wel die verantwoordelijkheid nemen zodat anderen ook kunnen genieten van een mooi stukje natuur. Er zijn legio technieken om dit ‘bijplaats’ gedrag te beïnvloeden, wellicht wil de Gemeente Nijmegen met ons aan tafel om dit probleem aan te vliegen. Het past immers in hun nieuwe doelstelling hun footprint te verkleinen.

Tags: